Ὁ Ὁμότιμος καί Ἐπίτιμος Καθηγητής τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, Ἀκαδημαϊκός καί πρώην Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας κ. Προκόπης Παυλόπουλος εἶναι γνωστός στό Πανελλήνιο ἀπό τήν πορεία του στόν ἀκαδημαϊκό καί πολιτικό στίβο ἀλλά καί τό εὐρύ συγγραφικό ἔργο του. Ἡ τέταρτη συμπληρωμένη καί ἀναθεωρημένη ἔκδοση τῶν «Μελετῶν γιά τά ἐθνικά θέματα» ἔρχεται σέ μία στιγμή πού θά μποροῦσε νά θεωρηθῆ ἡ καταλληλότερη. Τά μεγάλα θέματα πού ἐξετάζονται στό βιβλίο αὐτό περιλαμβάνονται δοκίμια καί μελετήματα πού ἀναφέρονται σέ ζητήματα γλώσσας, σχέσεων κράτους καί θρησκείας, διεκδικήσεων κλεμμένων κειμηλίων μας ὅπως ἐκεῖνα τῆς Μονῆς τῆς Εἰκοσιφοινίσσης, πρωτίστως ὅμως σχετικά μέ τά ἐπανερχόμενα συνεχῶς καί κυρίως ἐκεῖνα πού ἀφοροῦν στό καθεστώς τοῦ Αἰγαίου, τῆς ΑΟΖ, τῆς Μονῆς τοῦ Σινᾶ, τῶν ὑπαρκτῶν ἤ καί ἀνυπάρκτων μειονοτήτων στήν χώρα μας, τά Ὁλοκαυτώματα τῶν Καλαβρύτων καί τοῦ Διστόμου, τῶν Σκοπίων μέ τίς διεκδικήσεις τους, τῶν Γλυπτῶν τοῦ Παρθενῶνος, τέλος δέ τοῦ Κυπριακοῦ. Θά σημειώσω μερικά σημεῖα πολύ σημαντικά ἀπό διάφορα δοκίμια. Τό πρῶτο εἶναι ἡ διατύπωσις -ἐπί τέλους- τῆς ἀπογοητεύσεως πολλῶν ἐξ ἡμῶν ἀπό τήν ἀποστασιοποιημένη στάση τῆς ΕΕ στά ζητήματα τῆς ἐθνικῆς μας ἀκεραιότητος στό Αἰγαῖο καί στήν Κύπρο. Ἐξ ἴσου σημαντική εἶναι ἡ ἐπισήμανσις ὅτι τό Διεθνές Δίκαιο βρίσκεται σέ παρακμιακή πορεία (σελ. 501-513). Ὑπάρχει ἐπίσης μία ὁμιλία σχετική μέ τά 200 χρόνια τῆς Ἐξόδου τοῦ Μεσολογγίου. Ὅμως κατά τήν ταπεινή μου γνώμη μία ἀπό τίς σημαντικώτερες μελέτες τοῦ βιβλίου εἶναι αὐτή πού ἐπιγράφεται «Ἡ θεσμική «μαρτυρία» τοῦ Συντάγματος γιά τήν συμπόρευση Πολιτείας καί Ἐκκλησίας στούς ἀγῶνες τοῦ ἔθνους». Στό μελέτημα αὐτό, σέ ἀντίθεση πρός τά περισσότερα πού ἔχουν γραφῆ σχετικά μέ τήν σχέση τῆς Ἐκκλησίας στούς ἐθνικούς μας ἀγῶνες, δέν ὑπογραμμίζονται οἱ πολεμικές θυσίες καί οἱ πεσόντες κληρικοί, ἀλλά οἱ κρατικές θεσμικές προβλέψεις γιά τήν σχέση αὐτήν πού ἐν ὅσω δέν καταργοῦνται σημαίνουν τήν γενική πολιτική θέση τῆς Πολιτείας ἔναντι τῆς θρησκείας καί τῆς Ἐκκλησίας ὡς θεσμοῦ συμβιωτικοῦ πρός τό Νεοελληνικό Κράτος. Εἶναι μία μελέτη πού πρέπει νά προσεχθῆ ἰδιαιτέρως ἀπό ὅλους ἐκείνους πού διαμαρτύρονται γιά τόν μή πλήρη χωρισμό Κράτους καί Ἐκκλησίας. Εἶναι ἀληθές ὅτι ὁποιαδήποτε κυβέρνησις προσπαθήση νά ἀνατρέψη αὐτήν τήν θεσμική κατάσταση καί πρόβλεψη θά πρέπει γιά ἀρκετά χρόνια ἀκόμη νά ἀναμένη ὅτι θά χάση τίς ἑπόμενες ἐκλογές. Μπορεῖ οἱ περισσότεροι Ἕλληνες νά μήν εἶναι ἐνεργοί Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί, ἀλλά ἀκόμη βαπτίζονται, παντρεύονται καί κηδεύονται σύμφωνα μέ τό ὀρθόδοξο τυπικό (στό κάτω-κάτω καλόν εἶναι νά λαμβάνη τά μέτρα του καί νά διατηρῆ μία πόρτα ἀνοικτή καί στό μεταφυσικό…). Ὡς πρός τό ὕφος τῶν δοκιμίων ἀξίζει μόνον αὐτό μία εἰδική μνεία. Εἶναι ἐξαιρετική ἡ οἰκονομία τοῦ λόγου, ἀλλά καί ἡ κομψή διατύπωσις μέ λεξιλόγιο προσεγμένο, πλουσιώτατο καί ἀκριβολόγο στό ἔπακρο. Τό ἐπιστημονικό δοκίμιο εἶναι μία κατηγορία ἰδιαίτερη, καθώς κινεῖται μεταξύ τῆς ἐπιστημονικῆς αὐστηρότητος καί ἀκριβολογίας καί τῆς ἐκλαϊκευτικῆς τάσεως καί τῆς σαφηνείας πού θά καταστήση τό κείμενο προσιτό καί στούς μή εἰδικούς. Καί ἡ ἐπιτυχία τοῦ κ. Παυλόπουλου εἶναι ὅτι ἀκροβατώντας μεταξύ δύο μᾶλλον συγκρουομένων τάσεων ἰσορροπεῖ καί ἱκανοποιεῖ ὅλους, εἰδικούς καί μή, ἐνημερώνει τούς τελευταίους καί διευκρινίζει πρός τούς πρώτους κάποιες πτυχές πού ἴσως ἔχουν διαφύγει. Εἶναι ἕνα βιβλίο πού ἀξίζει νά χαρίσετε στόν ἑαυτό σας!