Γύρισε πίσω στα βαθιά
και άφησε δώρο ταπεινό
στην άρρητη ομορφιά του
κοχύλια σφαλιστά
σαν αίνιγμα
“Παλίρροια”
Σταλακτίτες
Σταλακτίτες από τέσσερις στροφές με δεκατρία χαρακτικά του Γιάννη Ψυχοπαίδη του τ ΠτΔ Προκόπη Παυλόπουλου από τις Εκδόσεις Gutenberg
Ένας ποιητής αφήνει τον κόσμο να διαβεί από μέσα του. Δίχως διαμεσολαβήσεις σαρώνεται από ανέμους βραδινούς, πρωτόγνωρους, ο κόσμος γέρνει μέσα του και ευθύς αναδύεται, σαν από τ’ άπιαστο μεγαλωμένη, η ιδέα, ωραία μορφή, πλαγιαστή. Σαν αυτές που θα ξεθάβουν μέσα από χωμάτινους αιώνες οι αρχαιολόγοι του μέλλοντος. Κανείς δεν μπαίνει ανάμεσα στην οργιαστική, τη μνημειώδη και άλλο την τρυφερή κραυγή του δημιουργού. Εκείνος ο πομπός και ο δέκτης μαζί που συλλαμβάνει την παγκόσμια σιωπή, ειπωμένη με τόσα σύμβολα και τόσες λέξεις. Ένας άνθρωπος που δοκιμάζει, έξω και πέρα από τον εαυτό του να αναλάβει την ευθύνη των ονείρων. Να εκφράσει το ανείπωτο με φαντασία και με πειθώ. Αυτή η δεύτερη υπάρχει μες στη μαγεία της πραγματικότητας, φύεται πάνω στη στέρνα της ψυχής μας, σπάνια και αλλόκοτη βλάστηση του ονείρου. Μια πειθώ με λογική, με εικόνες και με αίσθημα, με μνήμη και ταυτότητα.
Τέτοια είναι και η ποίηση του αξιότιμου πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας, κυρίου Προκόπη Παυλόπουλου που φιλοξενείται στα ράφια των βιβλιοπωλείων από τις εκλεκτές εκδόσεις της οδού Διδότου. Οι εκδόσεις Gutenberg παρουσιάζουν τους στίχους του δημιουργού που μετά από έναν πλούσιο πολιτικό βίο και φθάνοντας στο ανώτατο, πολιτειακό αξίωμα ανακαλύπτει μια άλλη εκδοχή του εαυτού του. Εκείνη του ανθρώπου που θωρεί πια το παρελθόν με τη σοφή τρυφερότητα και την απροσμέτρητη απόσταση. Την εκδοχή ενός ποιητή που βρίσκει στους στίχους, μια υποψία του ρυθμού που σημαδεύει το πέρασμα της ζωής. Η ανάμνηση περνώντας σαν αιωνιότητα εμπρός από το βλέμμα του ποιητή, ανακαλύπτει τις λέξεις και το γράμμα της μετρημένης έκφρασης που συνοψίζοντας το δράμα της ανθρώπινης εμπειρίας, αποκομίζει από αυτήν το μέγιστο απόσταγμα, την καθαρότατη ιδέα που αναβλύζει από τον έρωτα των πραγμάτων. Αυτός κρύβεται πίσω από τις λέξεις που μπολιάζονται από ανθρώπινη συναίσθημα, των λέξεων που ανάμεσα στα χαρακτικά του Γιάννη Ψυχοπαίδη, εφευρίσκουν παρόν και παρελθόν, υπερασπίζονται σαν πάντα την κατακερματισμένη φαντασία του κόσμου. Όνειρο και αλήθεια, μορφές και γραμμές μιας μνήμης ανάγλυφης στα κελύφη της ψυχής του, βρίσκουν το πέρασμά τους. Καταλήγουν σε μια πηγή που στις καλύτερες στιγμές της ρέει σαν καθάρια ποίηση, καμωμένη από εκείνο το μεγάλο και το υψηλό. Λέξεις σοφά ταιριασμένες, με την αίσθηση του ρυθμού που επιτάσσει το κύμα εντός του ποιητή, προσθέτουν βάθος και φωτίζουν τις γωνιές, κάνοντας μεγαλύτερο το θέαμα, μεγεθύνοντας τη συγκίνηση.
Ο κύριος Παυλόπουλος, σε αυτήν την πρώτη ποιητική του ανάβαση, δικαιώνει με κάθε τρόπο τον εαυτό του. Μέτρο και ένταση πυκνώνουν εντός των σελίδων της νέας ποιητικής του συλλογής. Πράγματα του παρελθόντος, αρμολογημένα ποιος ξέρει από τι αιώνια υλικά, οι “Σταλακτίτες από τέσσερις στροφές”, διακοσμημένοι με τα υπέροχα, μυστικιστικά χαρακτικά του Ψυχοπαίδη, μετατρέπονται στα εφόδια του ποιητή. Καθώς εφορμά στον αγώνα της τέχνης του, επιστρατεύει καρδιά και θάρρος ασυλλόγιστο, σαν αυτό που θέλει η ποίηση για να λάμψει μετέωρη, θάμπος του ανείπωτου. Ζωντανεύει τις φωτογραφίες ενός καιρού, η μνήμη του έγχρωμη ξεχύνεται στο χαρτί και κυκλώνει τη μνήμη. Μες στον σκοτεινό του θάλαμο ο κύριος Παυλόπουλος βρίσκει τη σωστή προοπτική. Σωστή επειδή με το ελάχιστο διαμορφώνει τον κόσμο της. Σε αυτόν θα μείνει πιστός ο ποιητής αρνούμενος κάθε διακοσμητική ευκολία.
Πότε θηριοδαμαστής της μνήμης και άλλοτε σχοινοβάτης του παρόντος κόσμου, μα πάντα ταχυδακτυλουργός που “γεμίζει με πουλιά το καπέλο του και μέσα του αδειάζει”. Χρησιμοποιώντας γνώριμες μορφές ο ποιητής προβαίνει σε μια επανάληψη που ανανεώνει και μαρτυρά εκείνο που δεν συμβαίνει πλάι μας αλλά εντός μας. Σαν τα παιδιά που φωνάζουν το ένα το άλλο για να μην χαθούν, ο δημιουργός απευθύνει μια ύστατη έκκληση στο παρελθόν του που λάμνει. Η ποίησή του προσωπική και ανερμήνευτη, υπακούοντας στην απαίτηση του Ελύτη για αυτό το αμετάφραστο που κρατάει την τέχνη σε ένα επίπεδο ανώτερο, υψηλότερο. Ο κύριος Παυλόπουλος, αντικρίζει τα πάντα μες στο θάμπος τους, το φως δεν τον κάνει να δειλιάσει. Έτσι διάφανα που φέγγουν όλα μες στις σελίδες των “Σταλακτιτών” του, μόνο από έρωτα θα’ ναι, άλλη αιτία δεν υπάρχει έξω από το μεγάλο επιχείρημα του πόνου για να στραφεί κανείς, με όλες του τις άμυνες καταργημένες στην ποίηση , χαρίζοντας μια στάλα αθανασίας στις μορφές και τα πράγματα. Από τις “πρόζες της θλιμμένης σκέψης στις γειτονιές του πρωινού” ως κάτι μεγαλειώδες , που εκτείνεται έξω και πέρα από πλαίσια και χρόνους, ως εκεί που μαίνονται “οι αιώνες του βασιλείου της σιωπής”.
Είναι άλλο πράγμα θαρρώ να μιλάει κανείς για την απουσία και άλλο να την μοιράζεται σαν αντίδωρο με λέξεις βαλμένες σε τρυφερή σειρά. Σκοπός, να φανεί στο τέλος η αξία του ταξιδιού όπως στη μεγάλη ζωγραφιά επιμένει στο τέλος το έργο, έχοντας ξεπεράσει τα τριανταφυλλένια σύνορα που χτίσανε οι γραμμές. Τούτο το σημείωμα δεν κάνει λόγο τυχαία για τη ζωγραφική, αφού υπάρχουν στιγμές που είτε το φως, είτε το θέατρο της στιγμιαίας ομορφιάς επιβάλλει μια τέχνη που μεταφράζει κάθε τι σε στοιχείο ψυχικό. Ο Αλέκος Φασιανός έκανε κάποτε λόγο για τα αετώματα που στερεώνονται πάνω στο γύψινο τέμπλο της ζωής μας και με αφορμή την ξεχωριστή έκδοση του Gutenberg που συστήνει τον πρώην ΠτΔ , κύριο Προκόπη Παυλόπουλο ως δημιουργό πια, έχοντας σφραγίσει με την παρουσία του τα πολιτικά πράγματα της χώρας. Μια άλλη πλευρά του πολιτικού άνδρα έρχεται στο φως με μια συλλογή με στοιχεία προσωπικά και θεάσεις του υψηλού.
Είναι βέβαιο πως η έκδοση θα αποτελέσει αντικείμενο ενδιαφέροντος για την επίκαιρη κριτικογραφία και πως έγκριτοι θεωρητικοί της λογοτεχνίας θα προσεγγίσουν με όρους θεωρητικούς, αναγνωρίζοντας τις επιρροές, διαβλέποντας τους διαλόγους, ιχνηλατώντας τις ατμόσφαιρες. Όμως ετούτο το σημείωμα θεωρεί υποχρέωση του με ποίηση να απαντήσει εκεί που τη συναντά Να μιλήσει με στίχους, επιστρατεύοντας την αίσθηση προτού διαβεί τον κόσμο του ποιητή, αυτόν που θα παραμείνει πεισματικά περίκλειστος, ένας κόσμος αδιατάρακτος από μικρότητες και φτηνούς υπαινιγμούς, ένα σύμπαν εσωτερικό. Η ζωή σε εκείνα τα μέρη λογαριάζεται ακριβή, η μνήμη μια ηχώ αιώνιων παρακειμένων, τα χρώματα δυνατά, η συγκίνηση ακέραια. Κάποιοι θα γυρέψουν αστοχίες, θα πουν για εκείνο και τ’ άλλο μα θα ’ναι σαν να μην άκουσαν την κραυγή που αφήνει εκείνο το χαρακτικό του Γιάννη Ψυχοπαίδη στις πρώτες σελίδες του βιβλίου. Η όψη του κάνει κάθε μεταφυσική αναφορά κιόλα παλιά, σχεδόν παρωχημένη. Όλα ήσαν μια συνέπεια της αστοχίας των “αστρονόμων που λάθεψαν ξανά”. Την απάντηση στο αίνιγμα που κυλάει μες στο αίμα ετούτης εδώ της ποίησης, θα το βρει κανείς στους ξεχασμένους στο γιαλό αιώνες. Και θα πιστέψει στο ταξίδι που σμιλεύει αυτά εδώ τα μέρη χιλιάδες χρόνια τώρα, πέρασμα και μοίρα του κόσμου από τότε που πίστεψε στον εαυτό του και συλλογίστηκε. “Ξύλινο σκαρί”, να ανεμίζεις λέει όρθιος, εσύ η βάρκα που τσακίζεται στα βράχια, εσύ και το κύμα που κόβεται στα δυο από τον άνεμο. Τώρα που σφραγίστηκε η μοίρα του καλοκαιριού η θάλασσα του ποιητή εδώ και εκεί σε στίχους ακρογιαλιές του θαυμαστού σε πονάει περισσότερο. Είναι μυστηριώδεις οι τρόποι που μεταδίδει ο στίχος τη σημασία του και αθεράπευτες οι αυθαιρεσίες αυτού εδώ του αδέξιου σημειώματος. Κρατώ το κλειδί του νόστου από τις πρώτες λέξεις ετούτης της συλλογής και από χαρακτικό σε χαρακτικό κοιτάζω γκρεμούς και χαλάσματα τρυφερότητας και ανάμνησης. Σαν ελαφρόπετρες, απαλλαγμένες από το βάρος τους, χαρισμένες με αγάπη, έρχονται οι στιγμές. Νησιά στο πέλαγο που διάλεξε να αρμενίσει αυτή η συλλογή.
“Με δέκα στίχους” τιτλοφορείται η ενότητα της συλλογής. Πάνω από τις λέξεις τα αδειανά μάτια του άνδρα με καθηλώνουν. Είναι τότε που νιώθω πως μες σε στιγμές των “Σταλακτιτών”, περιλαμβάνεται η καθαρή αίσθηση, μια στιγμή ευτυχίας, ένα ιδανικό έξω από το θάνατο. Χρειάζεται να καταβάλλει κανείς φιλότιμη προσπάθεια για να ξεφύγει από τ’ αδειανό βλέμμα της μορφής που φιλοτέχνησε ο Γιάννης Ψυχοπαίδης. Και πάλι, θα κυλήσει μες στη στέρνα την ακένωτη της μνήμης του ποιητή. Δεν υπάρχει δρόμος διαφυγής από τα βιώματα και τις θαμπωτικές μορφές που ιχνογραφούν λέξη τη λέξη αυτά τα ποιήματα. Συνιστούν την πρώτη λογοτεχνική παρουσία ενός πολιτικού που έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στην σύγχρονη πολιτική ιστορία σε περιόδους κρίσιμες για τον τόπο. Περισσεύουν οι μελέτες του πάνω στο δίκαιο και η αρθρογραφία του, επιστημονική και μη.
Οι “Σταλακτίτες, από τέσσερις στροφές” φωτίζουν τις δημιουργίες του κυρίου Παυλόπουλου που σκύβει εντός του και αναγνωρίζει τον εαυτό του. Ότι γυρεύει το εκφράζει με πληρότητα μες στο ελάχιστο που είναι και το ζητούμενο της τέχνης. Άλλοι το ‘παν μνήμη, εγώ το λέω αθωότητα ή μια χειρονομία όπως εκείνη που διέσωσε για πάντα ο ποιητής Έκτωρ Κακναβάτος. Εκείνος μίλησε για μια ποίηση που εντοπίζεται όχι στις επιφάνειες μα κινεί μοχλούς επεξεργασίας βάθους. Και αυτό είναι που εκπληρώνουν οι “Σταλακτίτες” εφοδιασμένοι με ένα είδος θάρρους. Να κρατηθούν λέει τα πράγματα δώθε από τη μιζέρια, σε μια φαντασμαγορία απροσμέτρητη, εκεί που όλα γίνονται, όχι ένας θόρυβος που θυμάσαι, όχι ένα χρώμα που αγάπησες, μα πράγματα που βαθιά τα νιώθεις. Χαρακτικά της ψυχής.